Samenwonen

Veel mensen wonen samen zonder dat ze hun relatie juridisch hebben geregeld. In de wet staan geen specifieke regels voor hoe samenwoners hun zaken moeten regelen als zij uit elkaar gaan. Het is daarom verstandig om onderlinge afspraken in een samenlevingscontract vast te leggen.

Uitkering en belastingen

Als twee mensen samenwonen en hun relatie niet formeel vastleggen, betekent dit niet dat hun samenwonen geen gevolgen heeft. Zo verbinden veel overheidsinstanties wel degelijk gevolgen aan het samenwonen indien er een gezamenlijke huishouding gevoerd wordt. Dit is bijvoorbeeld het geval op het gebied van uitkeringen en belastingen.

Wederzijdse zorgplicht

Uit de praktijk komen allerlei ‘spookverhalen’ over de wederzijdse zorgverplichting bij samenwoners naar voren: ‘samenwoners moeten een alimentatieplicht opnemen in hun samenlevingscontract’ en ‘samenwoners moeten hun pensioen verevenen’.

 

Hoe zit het nu precies? Samenwoners kunnen partner van elkaar zijn voor de Successiewet. Zij hebben dan recht op de partnervrijstelling van € 600.000 en worden belast in tariefgroep 1. De snelle manier is het laten opstellen van een notarieel samenlevingscontract: na zes maanden ben je partner van elkaar. Mits je uiteraard aan de overige voorwaarden voldoet: samenwonen, ingeschreven staan in GBA etc.

 

Volgens de Successiewet moet in dit notarieel samenlevingscontract een wederzijdse zorgverplichting opgenomen zijn. Wat wordt hier nu onder verstaan? Gaat deze verplichting inderdaad zo ver dat samenwoners - net als gehuwden – een alimentatieplicht tot elkaar moeten hebben? Of dat zij hun ouderdomspensioen moeten verevenen?

 

Gelukkig geeft de Parlementaire Geschiedenis hierover uitsluitsel. In eerste instantie gaf De Jager het volgende aan:

 

‘Met betrekking tot die zorgplicht wil ik erop wijzen dat ik hieronder dus een onderhoudsplicht versta, ofwel de verplichting om in elkaars levensonderhoud te voorzien, net zoals die op grond van het Burgerlijk Wetboek geldt voor gehuwden en geregistreerde partners. Een relatie tussen partners met een wederzijdse plicht om in het levensonderhoud te voorzien is derhalve een fundamenteel andere relatie dan die welke tussen ouders en kinderen bestaat’ (Tweede Kamer 2008-2009, 31 930, nr. 9 p. 28) en ‘… het vereiste dat het samenlevingscontract een zorgplicht, waaronder is te verstaan een wederzijdse verplichting tot levensonderhoud naar vermogen zoals die ook voor gehuwden en geregistreerd partners geldt, moet bevatten.’ (Tweede Kamer 2008-2009, 31 930, nr. 9 p. 31-32)

 

Dit lijkt inderdaad op een verregaande zorgplicht tussen samenwoners. Over deze uitspraken is destijds dan ook enige ophef ontstaan. De Jager heeft vervolgens het volgende aangegeven:

 

‘Ik versta daaronder een wederzijdse verzorgingsverplichting, welke ten minste inhoudt dat ieder naar eigen vermogen of inkomen bijdraagt aan de gemeenschappelijke huishouding. (…) de zorgplicht in de huidige contracten (het standaardmodel samenlevingscontract van de Koninklijke notariële beroepsorganisatie, MB) (is) voldoende geregeld.’ (Tweede Kamer 2008-2009, 31 930, nr. 13 p. 2)

 

De soep wordt dus niet zo heet gegeten als ‘ie wordt opgediend. De wederzijdse zorgplicht die in een notarieel samenlevingscontract opgenomen moet worden, houdt niet zo veel in. De samenwoners moeten gezamenlijk de kosten van de huishouding dragen. Vergelijk de regeling in artikel 1:84 BW zoals deze voor gehuwden en geregistreerd partners geldt.

 

Uiteraard staat bovenstaande los van wat de samenwoners juridisch willen regelen. Bovenstaande geldt voor het partner begrip in de Successiewet. In een samenlevingscontract kan wel een alimentatieplicht en pensioenverevening opgenomen worden.

 

Tot slot: per 1 januari 2011 gaat voor de inkomstenbelasting een nieuw partnerbegrip gelden! Samenwoners met een notarieel samenlevingscontract zijn partner van elkaar. Hier wordt – vreemd genoeg – niet de eis gesteld van een wederzijdse zorgplicht. Zie voor een uitgebreidere beschrijving van dit partnerbegrip onze nieuwsbrief over Prinsjesdag 2010.

Deze nieuwsbrief is geschreven door Marijke Bindels, docent en ontwikkelaar op het Bureau Vaktechniek van Dukers & Baelemans. Voor vragen over dit onderwerp en de gerelateerde vakgebieden: huwelijksvermogensrecht en erfrecht, kunt u bij haar terecht.

Verschillen

Toch zijn er nog wel (juridische) verschillen, die vooral aan het licht komen wanneer de samenwoonrelatie eindigt zonder dat de partners afspraken hebben vastgelegd. Een schrijnend voorbeeld: komt een van de partners te overlijden, dan erft de ander niets!

Zonder samenlevingscontract

Wanneer samenwoners besluiten uit elkaar gaan, moeten zij op dat moment beslissingen nemen over een aantal zaken, bijvoorbeeld: de woning, de spullen die men samen heeft gekocht of die men al had, de (kinder)alimentatie, de omgangsregeling met betrekking tot de kinderen en het ouderlijk gezag. De wet kent geen specifieke regels voor hoe samenwoners hun zaken moeten regelen als zij uit elkaar gaan. Het is daarom erg belangrijk wel een samenlevingscontract te hebben.

Koopwoning

De eigenaar van een koopwoning is degene die bij het kadaster als eigenaar staat geregistreerd. Als de woning op naam van beide partners staat, kan de ene partner de andere partner uitkopen. Daarbij moet worden uitgegaan van de marktwaarde, verminderd met de nog openstaande hypotheekschuld. Als geen van beiden de ander kan of wil uitkopen, dan zal de woning verkocht moeten worden. In dat geval hebben beide partners recht op de helft van de overwaarde.

Huurwoning

Als de oorspronkelijke huurder de huur opzegt, dan wordt de medehuurder automatisch de nieuwe huurder. Als de partijen het niet eens kunnen worden over de vraag wie in de woning mag blijven wonen, dan zal de rechter een beslissing moeten nemen.

Boedel

Voor de boedel geldt dat de goederen eigendom zijn van degene op wiens naam de koopbonnen staan. Maar in veel gevallen staat er geen naam op de bonnen of zijn er geen bonnen meer. In dat geval worden de goederen beschouwd als gemeenschappelijk eigendom en zal men onderling tot een verdeling moeten komen.

Partneralimentatie

Als samenwonenden uit elkaar gaan, bestaat geen recht op partneralimentatie, zelfs niet als de samenwoonrelatie lang heeft geduurd en eigenlijk precies op een huwelijk lijkt.

Kinderen

Kinderen die buiten een huwelijk worden geboren, staan in principe alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder. De vader kan wel door erkenning juridisch vader worden. Het kind kan door erkenning ook de naam van de vader krijgen. Hoewel er geen recht bestaat op partneralimentatie na beëindiging van de samenwoning, hebben de juridische ouders wel een onderhoudsplicht ten aanzien van de kinderen. Bovendien is het mogelijk dat de samenwoners nadat de man het kind heeft erkend, de ouders het gezamenlijk ouderlijk gezag hebben aangevraagd.